چکیده: صنعت بانکداری به عنوان یکی از اصلیترین اجزای سیستم اقتصادی یک کشور، نقشی بسیار حیاتی در توسعه و پایداری نظام اقتصادی ایفا میکند. پیچیدگی و حجم بالای تعاملات مالی، این صنعت را با چالشهای مختلفی مواجه میسازد. یکی از چالشهای اساسی و مهم که بانکها با آن روبهرو هستند، مدیریت ریسکهای مالی و به ویژه ریسک نقدینگی میباشد. این ریسک که به معنی ناتوانی بانک در انجام تعهدات مالی خود است ناشی از عوامل مختلفی از جمله نبود استراتژی مناسب برای مدیریت جریانهای نقدینگی است. از این رو در پژوهش حاضر سعی بر آن شده است که با استفاده از ابزارهای تامین مالی اسلامی شامل عقود مبادلهای و مشارکتی، الگویی برای اعطای تسهیلات بانکی ارائه شود که ریسک نقدینگی بانک را کاهش دهد. برای این امر، دو عقد مبادلهای اجاره به شرط تملیک و سلف و دو عقد مشارکتی مشارکت حقوقی و مزارعه برای اعطای تسهیلات در حوزه کشاورزی انتخاب شدهاند. برای سنجش ریسک نقدینگی از شاخص نسبت پوشش نقدینگی (LCR) استفاده میشود. این شاخص که حاصل تقسیم میزان داراییهای سیال با کیفیت (HQLA) بر میزان جریانهای خروجی در مدت 30 روز است، توانایی بانک در ایفای تعهدات مالی خود را نشان میدهد و بر اساس استاندارد بازل 3 در صورتی که این نسبت بزرگتر از یک باشد، بیان میکند که بانک در معرض خطر ریسک نقدینگی نیست. این پژوهش با استفاده از شبیهسازی سیستم داینامیک برای مدت 10 سال و در دو سناریو اجرا شده است. در سناریو اولیه، منابع بانک به میزان یکسان بین چهار عقد ذکر شده تقسیم گشتهاند و نتایج حاکی از آن بود که میزان LCR کمتر از عدد یک میباشد که نشان میدهد بانک در معرض ریسک نقدینگی است. در سناریو ثانویه، منابع به صورت نابرابر بین عقود تقسیم میشود. در این سناریو 70 درصد منابع به عقد اجاره به شرط تملیک، 10 درصد به عقد مشارکت حقوقی، 10 درصد به عقد سلف و 10 درصد به عقد مزارعه تخصیص داده میشود. نتایج این سناریو نشان میدهد میزان LCR تا سال پنجم شبیهسازی کمتر از یک و از سال پنجم مقداری بزرگتر از یک دارد. این وضعیت بیان میکند که بانک نقدینگی کافی برای پاسخ به تعهدات مالی خود را دارد و میتواند ریسک نقدینگی خود را مدیریت کند. از این رو، سناریو ثانویه شرایطی را ارائه میدهد که بانک با استفاده از آن میتواند تسهیلات خود را به نحوی اعطا کند که ریسک نقدینگی خود را کاهش دهد.
