ارائه کننده: رامین ولی اسکندانی
استاد راهنما: دکتر محمدصادق علوی یگانه
استاد مشاور: دکتر سهیل ایگدری
استاد مشاور دوم: دکتر اردوغان چیچک
استاد ناظر داخلی: دکتر بهروز زارعی دارکی
استاد ناظر خارجی: دکتر سیدحامد موسوی ثابت
نماینده تحصیلات تکمیلی: دکتر اکبر رشیدی ابراهیم حصاری
تاریخ: 1403/04/09
ساعت: 11
مکان: ساختمان علوم دریایی

چکیده:
گل آذین ماهی با نام علمی Atherina boyeri در دریای سیاه، مدیترانه و خزر پراکنش داشته  و مورد تغذیه ماهی­ های شکارچی و فوک دریای­ قرار می گیرد. در برخی منابع، جمعیت دریای خزر در سطح گونه و با نام علمیA. caspia  شناخته می­ شود در این مطالعه با هدف بررسی جایگاه آرایه­شناسی، نمونه­ های دریای­خزر با نمونه­ های دریای­سیاه با استفاده از ریخت­سنجی سنتی صفات اندازشی و شمارشی، بررسی صفات ریخت­ شناسی اتولیت ساجیتا و استفاده از نشانگر مولکولی ژن COI، مورد مقایسه قرار گرفتند. نمونه­های دریای­خزر از سواحل دو استان گیلان و مازندران و نمونه­ های دریای سیاه از سواحل کشور ترکیه جمع آوری شدند. همچنین ایستگاه از آب­های داخلی ترکیه نیز نمونه برداری شد. نتایج بررسی 31 صفت اندازشی بیانگر تفاوت معنی­دارد (p≤ 0.05)در صفات، طول پایه پشتی اول(1dfbl) و ارتفاع پایه پشتی اول (1dfh) در مقایسه گروه­ ها بود. در بین صفات شمارشی، تعداد خارهای آبششی در جمعیت­ های دریای سیاه (24-29)، دریای خزر (26-21) و آب­های داخلی ترکیه (24-29) تفاوت معنی­ دار (p≤ 0.05) را نشان داد. هم چنین در بین نمونه­ های دریای خزر و دریای سیاه اختلاف معنی دار  (p≤ 0.05)درصفاتی همچون تعداد فلس­های خط جانبی، عرض نوار میانی، عرض سر و ارتفاع سر مشاهده شد. همچنین مقایسه صفات توصیفی سنگریزه شنوایی Sagitta با استفاده از میکروسکوپ الکترونی روبشی(SEM) بیانگر اختلافات جزیی به خصوص در ناحیه رستروم بود. مقایسه شاخص­ های شکلی اتولیت بیانگر تفاوت معنی­دار (p≤0.05) در شاخص شکل عمومی(Form-factor) ، گردی (Roundness) و کشیدگی (Aspect Ratio)  بین نمونه­های دریای خزر، سیاه و آب­­های داخلی ترکیه بود. داده­ های ریخت­سنجی هندسی (خط سیر پیرامونی) اتولیت ساجیتا، در آزمون تابع تشخیص DA بیانگر دقت تفکیک به میزان 3/86 درصد در نمونه­ های مورد بررسی بود. نتایج توالی ژن COI و آزمون محدوده گونه نشان داد که نمونه­ های هر سه منطقه در یک گروه گونه­ ای قرار دارند. عدم شکل گیری مرزهای گونه­ای از دیدگاه ژنتیکی احتمالا مرتبط با انشقاق اخیر نمونه ­های دریای خزر در دور پلیستوسن (حدود 50000 سال قبل) می­باشد، هر چند ویژگی­ های متمایز کننده ریختی اندکی در بدن و اتولیت مشهود می باشند.