امروزه مشارکت بخش های عمومی خصوصی در پروژه های زيربنایی به یک روند جهانی تبدیل شده است. در اين فرآيند، قراردادهای ساخت، بهره برداری و انتقال (BOT) از متداول ترین روش ها هستند. قراردادهای مشارکت آزادراهی در ايران نيز از اين قراردادها الگو گرفته است.
در این پژوهش که در قالب رساله دکترای تخصصی سيد محمدمهدی ميرمعزی در رشته مديريت پروژه و ساخت انجام شد، منظور از بخش عمومی، دولت و به طور خاص، وزارت راه و شهرسازی و بخش خصوصی، سرمايه گذار غيردولتی می باشد. همچنین هدف اصلی اين پژوهش تدوين مدل نظری قراردادهای مشارکت عمومی خصوصی آزادراهی و تدوين الگويی برای انطباق پذير شدن اين قراردادها با محيط پيچيده پروژه است.
در اين پژوهش چهار مورد از قراردادهای مشارکت آزادراهی انتخاب و داده ها با کمک کنشگران دو بخش عمومی و خصوصی به دست آمد. اين داده ها به کمک نظريه داده بنياد تحليل شده و يافته های پژوهش به صورت مفاهيم و مقوله های پر معنی توليد شد. سپس سه مدل نظری زمينه ای شامل؛ تدوين قرارداد، عملکرد دوره ساخت و عملکرد دوره بهره برداري ساخته شدند و در مرحله بعد، با ترکيب اين مدل ها، مدل نظری زمينه ای کلان قراردادهای مشارکت آزادراهی تدوين شد.
اين مدل دارای ساختار تبييني است. پديده مرکزی مدل؛ قرارداد نابالغ با طرفين ناراضی می باشد که ناتوان از تسهيم مناسب ريسک در دوره ساخت و ناتوان از انطباق با محيط پيچيده در دوره طولانی بهره برداری است. پيامدهای اين پديده؛ ساخت آزادراه با معيارهای عملکردی ناموفق، خروج طرح از توجيه اقتصادی، عدم قطعيت بازگشت سرمايه، ايجاد تله سرمايه گذاری، رکود سرمايه، عدم قطعيت ميزان تامين مالی، افزايش نارضایتی، کاهش اعتماد و افت تجمعی کيفيت راه، به دست آمدند. بنابراين با توجه به پيامدهای نامطلوب برشمرده از يک سو و پارادايم پراگماتيک حاکم بر پژوهش با ديدگاه حل مساله از سوی ديگر، الگوی هنجاری انطباق پذيری قراردادهای مشارکت آزادراهی با محيط پيچيده به عنوان مکمل مدل نظری، تدوين شد.
اين الگو ساختاری تجويزی داشته و با روش تحليل محتوای کيفی ساخته شد. اين الگو در سه حوزه ی زمينه ای، قراردادی و راهبردی با هدف اصلاح راهکارهای کنونی حاکم بر قراردادهای مشارکت آزادراهی، هنجارهای مورد نظر کنشگران بخش های عمومی و خصوصی را بيان می کند.
گفتنی است این پژوهش در قالب رساله دکترای تخصصی سيد محمدمهدی ميرمعزی با راهنمایی دکتر محمد حسین صبحیه انجام شد.